జ్ఞానయోగః

శ్రీభగవానువాచ
ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయమ్|
వివస్వాన్మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవేऽబ్రవీత్|| 1 ||

ఏవం పరమ్పరాప్రాప్తమిమం రాజర్షయో విదుః|

స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్టః పరన్తప|| 2 ||

స ఏవాయం మయా తేऽద్య యోగః ప్రోక్తః పురాతనః|

భక్తోऽసి మే సఖా చేతి రహస్యం హ్యేతదుత్తమమ్|| 3 ||

అర్జున ఉవాచ

అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ వివస్వతః|
కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ప్రోక్తవానితి|| 4 ||

శ్రీభగవానువాచ

బహూని మే వ్యతీతాని జన్మాని తవ చార్జున|
తాన్యహం వేద సర్వాణి న త్వం వేత్థ పరన్తప|| 5 ||

అజోऽపి సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీశ్వరోऽపి సన్|

ప్రకృతిం స్వామధిష్ఠాయ సమ్భవామ్యాత్మమాయయా|| 6 ||

యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత|

అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్|| 7 ||

పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతామ్|

ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సమ్భవామి యుగే యుగే|| 8 ||

జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమేవం యో వేత్తి తత్త్వతః|

త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోऽర్జున|| 9 ||

వీతరాగభయక్రోధా మన్మయా మాముపాశ్రితాః|

బహవో జ్ఞానతపసా పూతా మద్భావమాగతాః|| 10 ||

యే యథా మాం ప్రపద్యన్తే తాంస్తథైవ భజామ్యహమ్|

మమ వర్త్మానువర్తన్తే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః|| 11 ||

కాఙ్క్షన్తః కర్మణాం సిద్ధిం యజన్త ఇహ దేవతాః|

క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా|| 12 ||

చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మవిభాగశః|

తస్య కర్తారమపి మాం విద్ధ్యకర్తారమవ్యయమ్|| 13 ||

న మాం కర్మాణి లిమ్పన్తి న మే కర్మఫలే స్పృహా|

ఇతి మాం యోऽభిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే|| 14 ||

ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వైరపి ముముక్షుభిః|

కురు కర్మైవ తస్మాత్త్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్|| 15 ||

కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయోऽప్యత్ర మోహితాః|

తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేऽశుభాత్|| 16 ||

కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః|

అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః|| 17 ||

కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః|

స బుద్ధిమాన్మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్|| 18 ||

యస్య సర్వే సమారమ్భాః కామసఙ్కల్పవర్జితాః|

జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం తమాహుః పణ్డితం బుధాః|| 19 ||

త్యక్త్వా కర్మఫలాసఙ్గం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః|

కర్మణ్యభిప్రవృత్తోऽపి నైవ కిఞ్చిత్కరోతి సః|| 20 ||

నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః|

శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్|| 21 ||

యదృచ్ఛాలాభసన్తుష్టో ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః|

సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వాపి న నిబధ్యతే|| 22 ||

గతసఙ్గస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః|

యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే|| 23 ||

బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిర్బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్|

బ్రహ్మైవ తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా|| 24 ||

దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే|

బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి|| 25 ||

శ్రోత్రాదీనీన్ద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి|

శబ్దాదీన్విషయానన్య ఇన్ద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి|| 26 ||

సర్వాణీన్ద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే|

ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే|| 27 ||

ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాపరే|

స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః|| 28 ||

అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేऽపానం తథాపరే|

ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః|| 29 ||

అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ప్రాణేషు జుహ్వతి|

సర్వేऽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః|| 30 ||

యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాన్తి బ్రహ్మ సనాతనమ్|

నాయం లోకోऽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోऽన్యః కురుసత్తమ|| 31 ||

ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే|

కర్మజాన్విద్ధి తాన్సర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే|| 32 ||

శ్రేయాన్ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాజ్జ్ఞానయజ్ఞః పరన్తప|

సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే|| 33 ||

తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా|

ఉపదేక్ష్యన్తి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః|| 34 ||

యజ్జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాణ్డవ|

యేన భూతాన్యశేషాణి ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి|| 35 ||

అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః|

సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సన్తరిష్యసి|| 36 ||

యథైధాంసి సమిద్ధోऽగ్నిర్భస్మసాత్కురుతేऽర్జున|

జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే తథా|| 37 ||

న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే|

తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విన్దతి|| 38 ||

శ్రద్ధావాఁల్లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేన్ద్రియః|

జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాన్తిమచిరేణాధిగచ్ఛతి|| 39 ||

అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి|

నాయం లోకోऽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః|| 40 ||

యోగసంన్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసఞ్ఛిన్నసంశయమ్|

ఆత్మవన్తం న కర్మాణి నిబధ్నన్తి ధనఞ్జయ|| 41 ||

తస్మాదజ్ఞానసమ్భూతం హృత్స్థం జ్ఞానాసినాత్మనః|

ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత|| 42 ||

ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు

బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే
జ్ఞానకర్మసంన్యాసయోగో నామ చతుర్థోऽధ్యాయః||